Köp saýtlaryň işlemegi üçin şahsy maglumatlar gerekdir. Mysal üçin, internetde sargyt eden wagtyňyz adyňyzy, ata adyňyzy, familiýaňyzy we salgyňyzy ýa-da bildiriş abunasyna ýazylan wagtyňyz elektron poçtaňyzy görkezýärsiňiz. Betniýetli adamlar şol maglumatlary almak üçin dürli serişdeleri ulanyp bilerler.
Parol ýa-da PIN-kod ýaly şahsy maglumatlaryňyzy başga adamlara bermäň. Ozon-yň işgärleri sizden hiç wagt paroly, PIN-kody ýa-da CVV belgisini soramaz.
Fişing
Fişing — ulanyjylaryň gizlin maglumatlaryna girmegi maksat edinýän internet kezzapçylygynyň bir görnüşidir: loginlere we parollara girmegi. Mysal üçin, betniýetli adamlar edil aslyna meňzeş saýt döredýärler we şoňa eltýän salgylanmany messenjerlerde ýa-da elektron poçta arkaly iberýärler. Eger ulanyjy saýtyň galpdygyny aňman, öz maglumatlaryny girizse, şol maglumatlar kezzabyň eline düşýär.
Üns beriň, Ozon kompaniýasy Viber ýa-da WhatsApp messenjerlerine habar salgylanmasyny ibermeýär.
Fişingi nähili tanamaly
Habarda:
- Olar duýgulardan peýdalanýarlar, mysal üçin, “hasabyňyz döwüldi” ýa-da “parolyňyz ogurlandy” diýip gorkuzýarlar we ony üýtgetmek üçin dessine salgylanma teklip edýärler.
- Resmi saýtda bolmadyk töleglerde uly arzanladyşlary teklip edýärler.
Saýtda:
- Sahypanyň goragly birikmesi ýok. Birikmäniň goraglydygyny görkezýän “https://” prefiksi ýok.
- Sahypanyň salgysy Ozon resmi saýtynyň salgysyndan tapawutlanýar. Salgyda simwollar çalşyrylan bolup biler, mysal üçin, “O” harpyna derek “0” sany. Başga domen görkezilen bolup biler, mysal üçin, “.tm” derek “.su”.
- Käbir salgylanmalar işlemeýär.
- Sahypada gizlin maglumatlaryňyzy islendik adaty bolmadyk ýerde girizmegi haýyş edýärler.
Kezzapçylygyň klassiki shemasy
Betniýetli adam dürli serişdelerde: sosial torlardan we elektron poçtadan başlap adaty täzelikler saýtlaryna çenli — sizi fişing saýtyna äkidýän salgylanma basmaga mejbur edýär. Şeýle saýtlar meşhur bir saýtyň dizaýnyny we mazmunyny göçürýärler.
Galp saýtda identifikatorlary we parollary, mobil telefon belgisini we beýleki gizlin maglumatlary girizmegi haýyş edip bilerler.
Mobil telefon arkaly kezzapçylyk shemasy
Zyýanly programma üpjünçiligi (wirus) mobil enjamyna ýokuşýar.
Duzak saýt. Mobil enjamdan guramanyň saýtyny açjak bolanyňyzda, wirus sizi Ozon saýtyna ýa-da Ozon-yň başga taslamalarynyň saýtlaryna öýkünýän ýörite duzak saýta ugrukdyrýar.
Galp saýtda şahsy otagyň loginini we parolyny girizmegi, sosial soragnamadan geçmegi, antiwirus ýa-da täze programma göçürip almagy teklip edip bilerler, ol ýerde dürli usullar bilen siziň gizlin maglumatlaryňyzy bilmäge synanyşarlar.
Hatlary ýa-da habarlary alanyňyzda iberijiniň adyna, web-resurslara eltýän salgylanmalara, hata gyssagly jogap bermek ýa-da faýly açmak çakylyklaryna üns bermäge çalşyň. Kezzapçylykdan şübhelenen ýagdaýyňyzda salgylanmalara geçmäň we gizlin maglumatlary bermäň. Aksiýany ýa-da haty barlamak üçin goldaw gullugyna ýüz tutuň, ol ýerde alnan habaryňyzy tassyklarlar ýa-da inkär ederler.
Nähili goranmaly
Iberijiniň salgysyny barlaň. Eger salgy resmi salgydan tapawutlanýan bolsa, mysal üçin, “@ozon.tm” we “@google.com” salgysyna derek “@ozon-skidki.tm” hem-de “@google-supp.com” bar bolsa, ol uly ähtimallyk bilen kezzapçylykdyr.
Emosional habarlara ynanmaň. Eger habar şübhe döredýän bolsa, salgylanmalara geçmäň we hiç hili maglumatlary girizmäň.
Fişing habary gelen bolsa näme etmeli
Eger siz şübheli habar alan bolsaňyz, ondaky salgylanmalara geçmäň we ony bize söhbete iberiň.
Galp saýtlar
Galp saýtlar — bu Ozon ýaly meşhur saýty daşyndan göçürýän saýtlardyr. Şeýle saýtlaryň maksady — sizi parolyňyzy girizmäge mejbur etmekdir.
Nätanyş adamlar tarapyndan size iberilen salgylanmalara geçmäň. Galp saýty tanamak üçin brauzeriň setirinde onuň salgysyna serediň — ol resmi saýtyň salgysyndan tapawutlydyr. Ozon saýtynyň resmi salgysy: https://ozon.tm/.
Galp saýta düşen bolsaňyz näme etmeli
Eger siz galp saýta düşen bolsaňyz, ol ýerde hiç hili şahsy maglumatlary girizmäň. Özüni Ozon saýty hökmünde görkezýän saýtlaryň salgylanmalaryny bize söhbete iberiň.
Telefon kezzapçylygy
Telefon kezzapçylygy — jaňlar ýa-da SMS arkaly şahsy maglumatlary ogurlamagyň usulydyr. Mysal üçin, bu betniýetli adamlardan bankyň adyndan kart belgisini bermek haýyşy bilen edilýän jaňlardyr. Şeýle kezzapçylygyň maksady — kartyňyzdan pul çekip almak ýa-da sizi parolyňyzy we kart maglumatlaryňyzy girizmäge mejbur etmekdir.
Kimdir biriniň puluňyzy ogurlajak bolýandygyny aýdyp sizi gorkuzyp bilerler, soňra bolsa sizi köşeşdirip, olardan goranmagy teklip edýärler, mysal üçin:
- Ähli puly hakykatda kezzaba degişli bolan howpsuz hasaba geçirmek.
- Kartyň arka tarapyndaky üç sifri (CVV/CVC) habar bermek.
- Ýörite saýta geçmek ýa-da telefona programma gurnamak, ol arkaly betniýetli adamlar oňa girmek mümkinçiligini alarlar.
Kezzapçylyk shemalary ýagdaýa görä üýtgäp biler: pandemiýa, sosial tölegler, arzanladyşlar, saýlawlar we başgalar.
Müşderilerimiziň habar berýän shemalaryna mysallar:
- Internet dükanyň saýtynda Ozon üçin töleg tabşyrygy arkaly satyn alşy tölemegi teklip etmek. Tabşyrykda töleg edijiniň ady, atasynyň ady, familiýasy görkezilendir, emma tölegden soň harydy Ozon-da şeýle ady, atasynyň adyny, familiýasyny görkezip şahsy otag döreden internet dükanyň eýesi bolan kezzap alar.Nähili gaça durmaly: başga ulanyjylar tarapyndan barlanylan ýa-da meşhur internet dükanlardan satyn alyň. Müşderileri çekmek üçin aşa uly arzanladyş kezzapçylygyň alamaty bolup biler.
- Ozon-da harytlary arzanladyş bilen satyn almagy teklip etmek. Sizden harytlara bolan salgylanmalary messenjere ibermegi sorarlar, jogap hökmünde bolsa töleg üçin galp saýta salgylanma alarsyňyz.Nähili gaça durmaly: Ozon programmasyndaky ýa-da resmi saýtyndaky aksiýalardan başga goşmaça arzanladyşlar berilmeýär. Messenjerde Ozon-da işgär arzanladyşy ýa-da başga bir arzanladyş bilen satyn almak teklipleri — uly ähtimallyk bilen kezzapçylykdyr.
Başga mysallar:
- Bankyň adyndan gelýän jaň, soňra bolsa kezzaby tutmak üçin şol kezzabyň aýdan hereketlerini ýerine ýetirmegi haýyş edip, hukuk goraýjy organlaryň adyndan gelýän jaň. Maglumaty aýan etmegi gadagan edýärler, ýogsam kanuny bozarsyňyz diýýärler.
- Serwisiň goldaw gullugyndan (internet dükan, döwlet hyzmatlary) gelýän jaň we hasaby goramak, şahsyýeti tassyklamak ýa-da petiklenmekden gaça durmak üçin SMS-den kody habar bermek baradaky haýyş.
- Messenjerlerde ýa-da poçta gelen, paroly ýa-da kart maglumatlaryny girizmegi teklip edýän habarlar.
Nähili goranmaly
- Kart maglumatlaryny: onuň belgisini, PIN-kody, CVV belgisini — nätanyş adamlara bermäň. Bank işgärleri kart maglumatlaryny soramaýarlar.
- Duýgularyňyz bilen hereket etmäň. Eger sizi gyssaýan ýa-da gorkuzýan bolsalar, uly ähtimallyk bilen olar kezzaplardyr.
- Programmalary gurnamak we nätanyş saýtlara geçmek baradaky görkezmeleri berjaý etmäň.
- Jaň edýän adamda siziň şahsy maglumatlaryňyzyň: adyňyz, ataňyzyň ady, familiýaňyz, telefonyňyz we hatda kart ýa-da pasport belgiňiziň barlygyna şübheli garaň.
Telefon kezzaplary ýazan ýagdaýynda näme etmeli
Eger siz şübheli habar alan bolsaňyz, ondaky salgylanmalara geçmäň. Eger habaryň bankdan gelendigini anyk bilmeseňiz, bankyň goldaw gullugyna jaň edip, anyklap bilersiňiz. Goldaw gullugynyň belgisi bank kartyňyzda ýa-da bankyň saýtynda görkezilendir.
Soraglaryňyz galdymy — bize söhbete ýazyň.